Διαχείριση πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη χώρα μας σε καιρό πανδημίας και μετά

Γράφει ο Νίκος Πολύζος, Καθηγητής Διοίκησης Υπηρεσιών Υγείας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η σοβαρή κρίση στη δημόσια υγεία, στη χώρα μας είχε καλή πολιτική και επιχειρησιακή διαχείριση, με μικρές, ίσως, καθυστερήσεις, και με τα γνωστά προβλήματα «ατομισμού» κάποιων από μας. Αναμένουμε τη 2η φάση. Αυτό που, ίσως, προξένησε εντύπωση ήταν δηλώσεις «ειδικών» να τηλεφωνούμε στο «γιατρό μας» (σε περίπτωση συμπτωμάτων).

Προφανώς, δεν εννοούσαν προσωπικό (ή/και οικογενειακό) γιατρό, που, αν και θεσμοθετήθηκε, δεν εφαρμόσθηκε, πλήρως, διαχρονικά. Γι αυτό η επίκληση αφορούσε κυρίως ιδιώτες γιατρούς, στους οποίους, κατά πλειοψηφία, όλοι-ες μας απευθυνόμαστε, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα και δευτερευόντως στα ιατρεία ή επείγοντα τμήματα των νοσοκομείων, ή/και άλλων υπηρεσιών, των οποίων ο κύριος στόχος δεν είναι αυτός και χρήζει επανεξέτασης με το πέρασμα της 1ης φάσης.

Το σύστημα υγείας διαθέτει περίπου 2.000 σημεία («κτίρια») παροχής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), όπως περιφερειακά (αγροτικά) ιατρεία, Τοπικές Μονάδες Υγείας (ΤΟΜΥ), κυρίως σε αστικές περιοχές, Κέντρα Υγείας σε κωμοπόλεις, κυρίως της υπαίθρου χώρας, και ανάλογες μονάδες στα αστικά κέντρα (πρώην ΙΚΑ ή ΕΟΠΥΥ και κατόπιν ΠΕΔΥ). Σε αυτά προστίθενται, κατά καιρούς, ιδιώτες γενικοί ή ειδικοί γιατροί, που συμβάλλονται με τον ΕΟΠΥΥ.

Υπάρχουν («προσωπικοί») γιατροί (άνω των 2000), που είναι εγγεγραμμένοι στο σύστημα Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας (ΗΦΥ) της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Κοινωνικής Ασφάλισης (ΗΔΙΚΑ), και λοιποί επαγγελματίες υγείας, που υπηρετούν στις εξω-νοσοκομειακές δομές του ΕΣΥ, ενώ λίγοι («προσωπικοί» γιατροί) έχουν συμβληθεί με τον ΕΟΠΥΥ (άνω των 500 εγγεγραμμένων στο σύστημα ΗΦΥ της ΗΔΙΚΑ).

Μπροστά δεν ξέρω τι θα βρω, μα πίσω δε γυρίζω.

Οι κινητοποιήσεις των εργαστηριακών ιατρών αποτελούν σημείο προβληματισμού, αυτοκριτικής και οριοθέτησης στόχων για τις μελλοντικές διεκδικήσεις  στον χώρο της υγείας.

Οι αντιδράσεις των εργαστηριακών ιατρών δεν διαμορφώνουν τη στρατηγική ανάλογα με τις πολιτικές σκοπιμότητες κάποιων πρωταγωνιστικών στελεχών μας, αφού διανύουμε προεκλογική περίοδο, αλλά στέλνει μηνύματα σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Οι συνθήκες πλέον είναι ώριμες και φαίνεται ότι έχουμε διδαχθεί από τα λάθη του παρελθόντος. Ο Ιατρικός κόσμος είναι συσπειρωμένος και αποφασισμένος να δώσει τις απαραίτητες μάχες για να εξασφαλίσει την αξιοπρεπή άσκηση της ιατρικής και την επιβίωση του.

Απαιτούνται αγώνες με σχέδιο, με καλή προετοιμασία των διεκδικήσεων μας, συμμαχίες, κλιμάκωση, κατάλληλη διαφώτιση, συλλογική ευθύνη.

Βέβαια πρέπει να πρυτανεύει η λογική όταν συζητιέται ο προσανατολισμός του κλάδου στα προβλήματα των ιατρών και με νηφαλιότητα να σχεδιάζεται η προώθηση λύσεων.

Οικογενειακός γιατρός με το… ζόρι και χωρίς γιατρούς

Aπό τον Κωνσταντίνο Γιαννακόπουλο

Η προκήρυξη προσωπικού των Τ.ΟΜ.Υ., η επανάληψη της πρόσκλησης ενδιαφέροντος για συμβάσεις οικογενειακών γιατρών και ΕΟΠΥΥ, το περιεχόμενο των συμβάσεων, η πρόσκληση των πολιτών για υποχρεωτική εγγραφή σε οικογενειακό γιατρό, η στασιμότητα της διαπραγμάτευσης των συλλογικών συμβάσεων των γιατρών των υπόλοιπων ειδικοτήτων, αλλά και ο «ψαλιδισμένος» Κανονισμός Παροχών (Ε.Κ.Π.Υ.) του ΕΟΠΥΥ, σηματοδοτούν σήμερα την πορεία προς εφαρμογή τουνέου Πρωτοβάθμιου Συστήματος Υγείας.

eleftheria.gr

Ένα σύστημα που ήδη έχουν απορρίψει οι λειτουργοί υγείας και στο μέλλον προφανώς θα απορρίψουν και οι πολίτες, μόλις διαπιστώσουν τις ανεπάρκειές του, αλλά και τις υποβαθμισμένες υπηρεσίες υγείας που θα παρέχει.

Από τη μια μεριά θα λειτουργεί ένα σύστημα μετακινούμενων γιατρών πέντε ταχυτήτων, όσον αφορά στις εργασιακές τους σχέσεις, και από την άλλη πολίτες που θα τρέχουν εναγωνίως να κάνουν εγγραφή σε οικογενειακό γιατρό, αλλά δεν θα βρίσκουν. Και όλα αυτά θα θυμίζουν έναν «περιφερόμενο θίασο»!

Μια ΤΟ.Μ.Υ. λειτουργεί στην περιοχή μας και ο σχεδιασμός προβλέπει πενήντα Παθολόγους ή Γενικής Ιατρικής συμβεβλημένους με τον ΕΟΠΥΥ ως οικογενειακοί, μόνο για την πόλη της Λάρισας, αφήνοντας την περιφέρεια στο έλεος των υποστελεχωμένων Κέντρων Υγείας.

Το σύστημα των παραπομπών που θα ισχύσει πλήρως από 1-1-2019, σαφώς και θα αυξήσει κατά πολύ τους χρόνους αναμονής για εξέταση από γιατρό άλλης ειδικότητας, διενέργειας εργαστηριακών εξετάσεων και εισαγωγής σε νοσοκομείο, τόσο στον δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα, με άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση των επιπλοκών, την επιδείνωση της βαρύτητας των ασθενών, αλλά και την αύξηση των θανάτων.

Οι όροι των συμβάσεων των οικογενειακών γιατρών με τον ΕΟΠΥΥ, δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτοί από κανένα γιατρό, που του έχει απομείνει έστω και ίχνος αξιοπρέπειας. Οι όροι αυτοί θα ήταν απορριπτέοι, όχι μόνο σε αφρικανικές χώρες, αλλά και σε αυτές που διοικούνται από ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Το χάσμα απόψεων μεταξύ υπ. Υγείας και ΠΙΣ, όσον αφορά στις συμβάσεις των γιατρών άλλων ειδικοτήτων, τείνει πλέον να παγιωθεί, με τον ασθενή να βάζει σύντομα ακόμα βαθύτερα το χέρι στην τσέπη του, σε κάθε αναζήτηση αξιοπρεπούς και ποιοτικής υπηρεσίας υγείας.

Οι νέες μειωμένες παροχές του ΕΟΠΥΥ σε αναλώσιμα για τους χρόνιους ασθενείς, σε κουτσουρεμένα νοσήλια ιδιαίτερα στα Κέντρα Αποκατάστασης, σε ορισμένα επιδόματα τοκετού, στο όνομα της αύξησης των μνημονιακών πλεονασμάτων και όχι του εξορθολογισμού των δαπανών, είναι ήδη μπροστά μας.

Αλήθεια, ποιος κυβερνητικός αρμόδιος μπορεί να υπερηφανεύεται και να κομπορρημονεί γι’ αυτή την κατάντια της Πρωτοβάθμιας Περίθαλψης; Αξίζει ο λαός μας τέτοιες απαξιωτικές πολιτικές υγείας;

* Ο Κων/νος Γιαννακόπουλος είναι πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Λάρισας και Α’ αντιπρόεδρος στον Π.Ι.Σ.

Υποταγή άνευ όρων οι νέες συμβάσεις του ΕΟΠΥΥ για τους Οικογενειακούς ιατρούς.

Ο ανώτατος πληθυσμός ευθύνης (εγγεγραμμένος) για τους οικογενειακούς ιατρούς ειδικότητας Γενικής Ιατρικής ή Παθολογίας, ορίζεται σε αναλογία ένας (1) ιατρός ανά δύο χιλιάδες διακόσιους πενήντα (2.250) εγγεγραμμένους ενήλικες, ενώ η αντίστοιχη αναλογία των Παιδιάτρων με αρμοδιότητα οικογενειακού ιατρού είναι ένας (1) παιδίατρος ανά χίλια πεντακόσια (1.500) παιδιά, έως και 16 ετών.

Καθηκοντολόγιο:

•    να διαγιγνώσκει θέματα υγείας του ατόμου και να εντοπίζει τις πιθανές αιτίες τους,

•    να επιλύει και να χειρίζεται συνήθη προβλήματα υγείας,

•    να συνδιαχειρίζεται τους χρόνιους ασθενείς και τις διαταραχές ψυχικής υγείας,

•    να συμβάλλει στην αντιμετώπιση της πολυφαρμακίας,

•    να μεριμνά για τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία,

•  να διασφαλίζει την παροχή υπηρεσιών ανακουφιστικής-παρηγορητικής αγωγής και φροντίδας,

•    να συντείνει στην ψυχοκοινωνική ευεξία στο πλαίσιο των αναγκών του ασθενούς, της οικογένειάς του και του πληθυσμού μιας γεωγραφικά προσδιορισμένης περιοχής,

•    να συμβάλλει στο συντονισμό και στη συνέχεια της φροντίδας υγείας, στην παραπομπή στα άλλα επίπεδα του συστήματος υγείας και σε εξειδικευμένες υπηρεσίες φροντίδας υγείας,

•    να λαμβάνει, διατηρεί και ανανεώνει το ατομικό ιστορικό υγείας και τις συνήθειες ζωής του ατόμου, που σχετίζονται με αυτήν και να τα καταχωρεί στον Ατομικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας (Α.Η.Φ.Υ.), να παραπέμπει σε ιατρούς ειδικοτήτων.

•    να υλοποιεί προγράμματα αγωγής και προαγωγής υγείας στην κοινότητα σε συνεργασία με τα λοιπά μέλη της Ομάδας Υγείας (όπως ορίζεται στο άρθρο 7 του Ν.4486/2017) και με τοπικές αρχές, και άλλους φορείς της κοινότητας. 

Επιπλέον αρμοδιότητες

Να έχει την ευθύνη για την παραπομπή του πληθυσμού ευθύνης του σε άλλους ειδικούς ιατρούς και σε άλλα επίπεδα περίθαλψης, καθώς και σε διαγνωστικές εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένων των προληπτικών και προσυμπτωματικών ελέγχων.

Να αναλαμβάνει τη διαχείριση των πλέον συχνών χρόνιων νοσημάτων και καταστάσεων στην κοινότητα, των μειζόνων παραγόντων κινδύνου και των υπηρεσιών φροντίδας υγείας και αποκατάστασης, και να εξασφαλίζει το συντονισμό και τη διασύνδεση με άλλους ειδικούς ιατρούς.

Να εκδίδει έντυπο παραπομπής, όταν κριθεί αναγκαία η παραπομπή του δικαιούχου σε ιατρό άλλης ειδικότητας ή σε δομή δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Να υπόκειται στην εποπτεία του Περιφερειακού Συντονιστή του Το.Π.Φ.Υ. ως προς την παραπομπή των δικαιούχων-εγγεγραμμένων σε υπηρεσίες δευτεροβάθμιας φροντίδας υγείας.

Να υποχρεούται να δηλώνει το ωράριο λειτουργίας του ιδιωτικού του ιατρείου, ανά ημέρα και εβδομάδα για την παροχή υπηρεσιών στην ΗΔΙΚΑ και στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ..

Να  ενημερώνει τις ανωτέρω αρμόδιες υπηρεσίες εγγράφως για τις ημέρες προγραμματισμένης απουσίας του, τουλάχιστον 10 (δέκα) ημέρες πριν !

Οι ημέρες μη παροχής υπηρεσιών σε δικαιούχους του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., δεν μπορούν να ξεπερνούν τις είκοσι (20) σε ετήσια βάση.

Οφείλει να εξυπηρετεί τα προγραμματισμένα ραντεβού του καθώς και τα έκτακτα περιστατικά που προκύπτουν στον εγγεγραμμένο πληθυσμό ευθύνης του.

Να έχει υποχρέωση να δέχεται τον εγγεγραμμένο πληθυσμό ευθύνης του, στο ιατρείο του κατά τις ημέρες και ώρες που έχει δηλώσει στον Οργανισμό, να μεταβαίνει δε σε εξαιρετικώς επείγουσες περιπτώσεις και κατά την κρίση του στην οικία του ασθενούς, όταν ο τελευταίος λόγω νόσου δεν είναι σε θέση να μεταβεί στο ιατρείο.

Οι κατ' οίκον επισκέψεις του οικογενειακού για τον εγγεγραμμένο πληθυσμό ευθύνης του, περιλαμβάνονται στις υποχρεώσεις του και απαγορεύεται ρητά να ζητηθεί επιπλέον αμοιβή από τους ασφαλισμένους.

Οι κατ' οίκον επισκέψεις δεν αποζημιώνονται με επιπλέον ποσό από τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και πραγματοποιούνται και εκτός του δηλωμένου ωραρίου του ιατρείου του.

Απαγορεύεται αυστηρά και αποτελεί βαρύτατο παράπτωμα και λόγο επιβολής των προβλεπόμενων κυρώσεων η παρακράτηση ή η αποδοχή για φύλαξη, έστω και προσωρινά, βιβλιαρίων υγείας.

Δεν μπορεί να αρνηθεί την παροχή των υπηρεσιών του στους δικαιούχους του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., που είναι εγγεγραμμένοι στον κατάλογο του και απαγορεύεται ρητά να ζητήσει ή να εισπράξει επιπλέον αμοιβή.

Συμπερασματικά.

Ο ΕΟΠΥΥ ψάχνει για ιατρούς είλωτες όπου θα προσφέρουν «ΔΩΡΕΑΝ ιατρική λειτουργία» όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, που αυθαίρετα και καταχρηστικά αναγράφεται στα παραπεμπτικά και στις συνταγές των φαρμάκων τελευταία.

Το παράδοξο είναι πως τις υπηρεσίες αυτές, τις επιβάλει στο ιδιωτικά ιατρεία αλλά και στις κατ΄ οίκον επισκέψεις. Αποτελεί το τέλειο άλλοθι, προκειμένου να ικανοποιήσουν τα άρρωστα και ιδεοληπτικά τους σχέδια. Κλείσιμο ιδιωτικών ιατρείων και εξαθλίωση του επιστημονικού προσωπικού της χώρας.

Το φαινόμενο, συνδέεται αναμφίβολα με τον λαϊκισμό και τον «κρατισμό» της αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ που προσπαθεί να επιβάλει, επηρεάζοντας αντίστοιχα τις προσδοκίες μεγάλου μέρους της κοινής γνώμης.

Μιας κοινής γνώμης που παρασύρεται από έωλες υποσχέσεις και αμφιβόλου ποιότητος οράματα για μια δωρεάν περίθαλψη αγνοώντας τις σύγχρονες ανάγκες του πληθυσμού.

Ας ελπίσουμε ότι θα είναι ο τρόπος που θα ξεκαθαρίσει η ήρα από το στάρι στο ιατρικό προσωπικό της χώρας.

Ηλίας Τσέρκης

Παθολόγος

Γεν. Γραμματέας Ιατρικού Συλλόγου Ρόδου

Μέλος Διοικούσας επιτροπής Επαγγελματικής Ένωσης Παθολόγων Ελλάδος.

ΤοΜΥ: Αριθμοί, Αιτίες, Προοπτικές

γράφει η: ΓEΩΡΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΥ [*]

Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει υπερεπάρκεια ιατρικού προσωπικού –μέρος του οποίου καταγράφεται ή αναφέρεται ως άνεργο ή υποαπασχολούμενο- αποδείχθηκε για μία ακόμη φορά ότι οι γιατροί δεν προθυμοποιούνται να στελεχώσουν τις δημόσιες υγειονομικές υπηρεσίες απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών, τουλάχιστον με τους προσφερόμενους όρους και συνθήκες.

Όπως συμβαίνει συχνά και με τις προκηρύξεις θέσεων ιατρών για τα επαρχιακά νοσοκομεία και κέντρα υγείας, το ενδιαφέρον για τις θέσεις των νέων ΤοΜΥ υπήρξε ιδιαίτερα υποτονικό. Η Αττική και η Θεσσαλονίκη συγκέντρωσαν το 82,4% των εναλλακτικών προτιμήσεων (για το 33,47% των προσφερόμενων θέσεων) εκ μέρους Γενικών Ιατρών και Παθολόγων και το 74,15% των εναλλακτικών προτιμήσεων (επίσης για το 33,47% των προσφερόμενων θέσεων) εκ μέρους Παιδιάτρων.

Αφού αναλυθεί η ανταπόκριση των ιατρών στην προκήρυξη, συνολικά και ιδίως ανά περιφέρεια, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα αποτελέσματα της προκήρυξης στην ιστοσελίδα του  Υπουργείου Υγείας, θα επιχειρηθεί μια αδρή ερμηνεία των αιτίων της μεγάλης αποχής και θα διατυπωθούν ορισμένες εκτιμήσεις.

(α) Οι Γενικοί Ιατροί και Παθολόγοι

Προκηρύχθηκαν 956 ενοποιημένες θέσεις σε όλη την επικράτεια. Οι υποψήφιοι ανήλθαν σε 364 και, έχοντας το δικαίωμα διεκδίκησης 1-5 θέσεων στην ίδια ή διαφορετικές υγειονομικές περιφέρειες, εκδήλωσαν 1.223 εναλλακτικές προτιμήσεις (Μ.Ο. 3,36 ανά φυσικό πρόσωπο). Στον ακόλουθο Πίνακα 1 καταγράφεται η γεωγραφική διασπορά των θέσεων και το αντίστοιχο ενδιαφέρον των υποψηφίων, κατά φθίνουσα σειρά πλήθους εναλλακτικών επιλογών. Επισημαίνεται ότι ένας αριθμός ενδιαφερομένων είναι πιθανό να έχει δηλώσει επιλογές και για περισσότερες της μίας περιφέρειες.

Πίνακας 1: Γενικοί Ιατροί και Παθολόγοι

Γεωγραφική Περιοχή	Αριθμός ΤοΜΥ	Προκηρυχθείσες Θέσεις	Εναλλακτικές Αιτήσεις	% Αιτήσεων                  επί Συνόλου
1. Αττική	54	216	715	58,46%
2. Θεσσαλονίκη	26	104	293	23,96%
3. Κρήτη	25	100	49	4,01 %
4. Μακεδονία	29	116	30	2,45%
5. Ήπειρος	11	44	27	2,21%
6. Δυτ. Ελλάδα	18	72	23	1,88%
7. Μεγάλα Νησιά	27	108	19	1,55%
8. Θεσσαλία	12	48	18	1,47%
9. Θράκη	11	44	17	1,39%
10. Στερ. Ελλάδα	9	36	17	1,39%
11. Πελοπόννησος	17	68	15	1,23%
ΣΥΝΟΛΑ	239	956	1.223	100%

Ανάλυση ανά Περιφέρεια

1. ΑΤΤΙΚΗ: Ο Δήμος Αθηναίων και άλλοι επτά(7) πέριξ δήμοι συγκέντρωσαν 521 (42,6%) εναλλακτικές αιτήσεις για 88 θέσεις (σε 22 ΤοΜΥ). Για τους υπόλοιπους εννέα(9) δήμους, που θεωρούνται χαμηλότερου οικονομικού προφίλ, υποβλήθηκαν 230 (9,8%) εναλλακτικές αιτήσεις για 68 θέσεις (σε 17 ΤοΜΥ). Για τον Πειραιά και τους τέσσερις(4) πέριξ δήμους υποβλήθηκαν 74 (6%) εναλλακτικές αιτήσεις για 60 θέσεις (σε 15 ΤοΜΥ).
2. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Οι προβλεπόμενες 26 ΤοΜΥ για τους πέντε(5) δήμους της ευρύτερης περιοχής Θεσσαλονίκης προσέλκυσαν το ενδιαφέρον 79 φυσικών προσώπων για τις 104 προκηρυχθείσες θέσεις.
3. ΚΡΗΤΗ: Ο Νομός Ηρακλείου συγκέντρωσε το 66,1% των επιλογών για το σύνολο της περιφέρειας. Στο Ρέθυμνο υπήρξε ενδιαφέρον από 4 ιατρούς (για 12 θέσεις) και στα Χανιά από 5 (για 20 θέσεις). Δύο υποψηφιότητες υπήρξαν για τις 4 θέσεις του Αγίου Νικολάου και μία για τις ισάριθμες της Ιεράπετρας. Για τις 4 θέσεις της Σητείας δεν υπήρξε υποψηφιότητα, ενώ δραστηριοποιούνται στην πόλη ελεύθεροι επαγγελματίες αυτών των ειδικοτήτων.
4. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ: Ιδιαίτερα υποτονικό υπήρξε το ενδιαφέρον για τις ΤοΜΥ της Μακεδονίας (πλην Θεσσαλονίκης). Σημειώνεται ότι για τις 20 θέσεις των Δήμων Κοζάνης και Εορδαίας υπέβαλε αίτηση 1 ιατρός! Για την Βέροια (για 16 θέσεις) ενδιαφέρθηκαν 2, για την Δράμα (για 12 θέσεις) 1, όπως και για την Πέλλα. Η Κατερίνη (για 20 θέσεις) προσέλκυσε 6 ιατρούς και οι Σέρρες 4 (για 12 θέσεις). Για τις 8 θέσεις του Κιλκίς υποβλήθηκαν 3 αιτήσεις και για τις 4 θέσεις του Πολυγύρου 1. Μόνο η Καβάλα δέχτηκε 9 αιτήσεις για 8 θέσεις.
5. ΗΠΕΙΡΟΣ: Ούτε στα Ιωάννινα επάρκεσαν οι υποψηφιότητες για να καλύψουν τις θέσεις (19 έναντι 24). Το ενδιαφέρον υπήρξε περισσότερο υποτονικό για την Πρέβεζα, Άρτα και Ηγουμενίτσα, για τις οποίες υποβλήθηκαν συνολικά 8 αιτήσεις για 20 θέσεις.
6. ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ: Δύσκολα ερμηνεύσιμη είναι η αποχή των ιατρών από τις ΤοΜΥ της Δυτικής Ελλάδας. Στην Πάτρα υποβλήθηκαν μόνο 19 αιτήσεις για 40 θέσεις, ενώ στον Πύργο μόνο 1 (για 12 θέσεις). Στο Μεσολόγγι υπήρξαν 3 αιτήσεις για 4 θέσεις, αλλά για τις 16 θέσεις του Αγρινίου δεν υπήρξε ούτε μία αίτηση! Σημειώνεται ότι στον Ιατρικό Σύλλογο Αγρινίου είναι εγγεγραμμένοι 55 γενικοί ιατροί και 31 παθολόγοι.
7. ΜΕΓΑΛΑ ΝΗΣΙΑ: Η σχεδόν πλήρης απροθυμία των ιατρών, να εργασθούν στη νησιωτική Ελλάδα, πιστοποιήθηκε με εντυπωσιακό τρόπο και σε αυτή την περίπτωση και, μάλιστα, για τα 13 μεγάλα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, με συνολικό πληθυσμό 632.000 κατοίκων (Απογραφή 2011). Στην Κέρκυρα και στην Ρόδο υποβλήθηκαν 3 και 5 αιτήσεις αντίστοιχα, για 12 θέσεις σε κάθε νησί, στην Σάμο 3 (για 8 θέσεις) και στην Σύρο και Νάξο 2 αιτήσεις για 4 θέσεις ανά περίπτωση.
   Στην Λέσβο, Χίο, Κεφαλονιά και Κάλυμνο υπήρξαν από 1 αίτηση, επί συνόλου 44 θέσεων. Ούτε ένας ιατρός δεν υπέβαλε υποψηφιότητα για τις 24 συνολικά θέσεις στην Ζάκυνθο, στην Κω, στην Λήμνο και στην Ικαρία!
8. ΘΕΣΣΑΛΙΑ: Ανάλογη απροθυμία παρατηρήθηκε στους δήμους Βόλου (για 16 θέσεις: 7 εναλλακτικές προτιμήσεις), Λάρισας (για 16 θέσεις: 5 εναλλακτικές προτιμήσεις), Καρδίτσας (για 8 θέσεις: 4 εναλλακτικές προτιμήσεις) και Τρικάλων (για 8 θέσεις: 2 εναλλακτικές προτιμήσεις).
9. ΘΡΑΚΗ: Ίδια αναλογία ενδιαφέροντος σημειώθηκε στην Κομοτηνή (για 16 θέσεις: 7 εναλλακτικές προτιμήσεις), στην Ξάνθη (για 16 θέσεις: 5 εναλλακτικές προτιμήσεις) και στην Αλεξανδρούπολη (για 12 θέσεις: 5 εναλλακτικές προτιμήσεις).
10. ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ: Ελαφρώς καλύτερη, αλλά ανεπαρκής υπήρξε η υποβολή υποψηφιοτήτων στην Χαλκίδα (για 16 θέσεις: 10 εναλλακτικές προτιμήσεις), στην Θήβα (για 4 θέσεις: 3 εναλλακτικές προτιμήσεις) και στους Δελφούς (για 4 θέσεις: 2 εναλλακτικές προτιμήσεις), ενώ μόνο 1 αίτηση υποβλήθηκε στην Λαμία (για 8 θέσεις) και στην Λειβαδιά (για 4 θέσεις).
11. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ: Απογοητευτικό υπήρξε το ενδιαφέρον για τις 68 θέσεις των 17 ΤοΜΥ της περιφέρειας. Στην Καλαμάτα υποβλήθηκαν για 20 θέσεις μόλις 4 αιτήσεις, στην Κόρινθο 4 (για 12 θέσεις), στο Ναύπλιο 3 (για 8 θέσεις), στο Άργος και στην Σπάρτη από 2 αιτήσεις για 8 θέσεις σε κάθε δήμο, ενώ για τις 12 θέσεις της Τρίπολης δεν υποβλήθηκε ούτε 1 αίτηση!

(β) Οι Παιδίατροι

Προκηρύχθηκαν 239 θέσεις και οι υποψήφιοι ανήλθαν σε 219, έχοντας και αυτοί το δικαίωμα διεκδίκησης 1-5 θέσεων, στην ίδια ή διαφορετικές υγειονομικές περιφέρειες. Εκδηλώθηκαν συνολικά 762 προτιμήσεις (Μ.Ο. 3,48 ανά φυσικό πρόσωπο). Στον ακόλουθο Πίνακα 2 αποτυπώνεται η γεωγραφική διασπορά των θέσεων και το αντίστοιχο ενδιαφέρον των υποψηφίων (φθίνουσα σειρά επιλογών).

Πίνακας 2: Παιδίατροι

Γεωγραφική Περιοχή	Αριθμός ΤοΜΥ	Προκηρυχθείσες Θέσεις	Εναλλακτικές Αιτήσεις	% Αιτήσεων                  επί Συνόλου
1. Αττική	54	54	395	51,84%
2. Θεσσαλονίκη	26	26	170	22,31%
3. Κρήτη	25	25	52	6,82 %
4. Ήπειρος	11	11	30	3,94%
5. Δυτ. Ελλάδα	18	18	26	3,41%
6. Θεσσαλία	12	12	24	3,15%
7. Μακεδονία	29	29	20	2,63%
8. Πελοπόννησος	17	17	18	2,36%
9. Μεγάλα Νησιά	27	27	12	1,57%
10. Στερ. Ελλάδα	9	9	8	1,05%
11. Θράκη	11	11	7	0,92%
ΣΥΝΟΛΑ	239	239	762	100%

Ανάλυση ανά Περιφέρεια

1. ΑΤΤΙΚΗ: Στο Δήμο Αθηναίων και στους επτά(7) πέριξ δήμους υποβλήθηκαν οι 282 (ποσοστό 71,4%) από τις 395 συνολικά προτιμήσεις διορισμού στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Για τις 17 ΤοΜΥ των υπόλοιπων εννέα(9) δήμων, με πληθυσμό χαμηλότερου οικονομικού προφίλ, υποβλήθηκαν 65 εναλλακτικές αιτήσεις. Μάλιστα, στους δήμους Φυλής και Ασπροπύργου η μοναδική αίτηση για τις 2 ΤοΜΥ υποβλήθηκε από το ίδιο φυσικό πρόσωπο. Στον Πειραιά και τους τέσσερις(4) πέριξ δήμους υποβλήθηκαν για 15 θέσεις 48 εναλλακτικές αιτήσεις ιατρών, από τους οποίους οι 42 δεν έχουν εντοπιότητα.
2. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Για τις 26 θέσεις της ευρύτερης περιοχής Θεσσαλονίκης υποβλήθηκαν 170 εναλλακτικές προτιμήσεις από 43 φυσικά πρόσωπα.
3. ΚΡΗΤΗ: Ο Νομός Ηρακλείου συγκέντρωσε το 67,3%, δηλαδή τις 35 από τις 52 εναλλακτικές προτιμήσεις της περιφέρειας. Για τις 2 θέσεις της Ιεράπετρας και της Σητείας δεν υπήρξε ενδιαφέρον, ενώ δραστηριοποιούνται εκεί 5 τουλάχιστον παιδίατροι.
4. ΗΠΕΙΡΟΣ: Η εκδήλωση ενδιαφέροντος εκ μέρους παιδιάτρων υπήρξε μεγαλύτερο, σε σχέση με τους γενικούς ιατρούς και παθολόγους. Από τις 30 εναλλακτικές προτιμήσεις, οι 18 προήλθαν από ετεροδημότες.
5. ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ: Σημειώνεται ότι οι 26 εναλλακτικές προτιμήσεις αφορούν τις 15 θέσεις της Πάτρας, Αγρινίου και Μεσολογγίου. Για τις 3 θέσεις του Πύργου Ηλείας δεν εκδηλώθηκε ενδιαφέρον, αν και δραστηριοποιούνται εκεί τουλάχιστον 8 παιδίατροι.
6. ΘΕΣΣΑΛΙΑ: Οι παιδίατροι ενδιαφέρθηκαν για τις 12 θέσεις σε ΤοΜΥ συγκριτικά περισσότερο από τους γενικούς ιατρούς και παθολόγους. Ωστόσο, από τις 24 εναλλακτικές προτιμήσεις, οι 13 προέρχονται από ετεροδημότες.
7. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ: Εξαιρετικά υποτονικό υπήρξε το ενδιαφέρον για τις συνολικά 29 θέσεις, με μόλις 20 εναλλακτικές προτιμήσεις. Το μηδενικό ενδιαφέρον για τις 5 θέσεις του νομού Κοζάνης, τις 3 της Πέλλας και τη 1 θέση του Πολυγύρου συνοδεύεται από τη δραστηριοποίηση στις περιοχές, 24, 21 και 4 παιδιάτρων, αντίστοιχα. Συνολικά, στη Μακεδονία (πλην Θεσσαλονίκης) φαίνεται να είναι εγκατεστημένοι περισσότεροι από 165 παιδίατροι.
8. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ: Οι 18 εναλλακτικές προτιμήσεις κάλυψαν φαινομενικά τις 17 θέσεις, αλλά 8 αιτήσεις προήλθαν από ετεροδημότες. Στις 6 πόλεις αυτής της περιφέρειας δραστηριοποιούνται περισσότεροι των 75 παιδιάτρων.
9. ΜΕΓΑΛΑ ΝΗΣΙΑ: Δραματική διάσταση πήρε η αποχή των παιδιάτρων, με μόλις 12 εναλλακτικές προτιμήσεις για τις 27 θέσεις στα 13 μεγάλα νησιά. Είναι εντυπωσιακό ότι δεν υπήρξε ούτε μία αίτηση για την Λέσβο, τη Σάμο, τη Χίο, την Κω, την Κάλυμνο και τη Νάξο! Εξάλλου, οι αιτήσεις για τη Σύρο (2) και την Ικαρία (1) προήλθαν από ετεροδημότες. Είναι πολύ χρήσιμη η επισήμανση ότι στα συγκεκριμένα 13 νησιά είναι εγκατεστημένοι περισσότεροι των 100 παιδιάτρων.
10. ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ: Οι 8 εναλλακτικές προτιμήσεις δεν κάλυψαν τις 9 θέσεις σε ΤοΜΥ, ενώ για τη Θήβα και την Λειβαδιά υπήρξε μηδενικό ενδιαφέρον, παρ΄ ότι στη Βοιωτία δραστηριοποιούνται τουλάχιστον 11 παιδίατροι. Συνολικά στην περιφέρεια είναι εγκατεστημένοι περίπου 50 παιδίατροι.
11. ΘΡΑΚΗ: Μόλις το 0,92% των συνολικών εναλλακτικών προτιμήσεων, δηλαδή 7, υποβλήθηκαν για τις 11 ΤοΜΥ της περιφέρειας. Τουλάχιστον οι 4 δεν μπορούν να στελεχωθούν και ενδεχομένως αυτός ο αριθμός θα αυξηθεί, λαμβανομένου υπόψη ότι 3 προτάσεις προήλθαν από ετεροδημότες.

(γ) Τα αντικίνητρα

Ως βασικές αιτίες, απροθυμίας των ιατρών να ενταχθούν στις ΤοΜΥ, διαφαίνονται κυρίως οι ακόλουθες:

1. Το αβέβαιο εργασιακό καθεστώς, δηλαδή η ένταξη σε δημόσιες δομές χωρίς δημοσιοϋπαλληλική μονιμότητα και μόνο προσωρινά, με ταυτόχρονη αποστέρηση του δικαιώματος άσκησης ιδιωτικής ιατρικής (πλήρης και αποκλειστική απασχόληση).
2. Η σοβαρή αμφιβολία μακροημέρευσης του θεσμού των ΤοΜΥ, αφενός λόγω έλλειψης βέβαιης χρηματοδότησης, αφετέρου διότι είναι δεδηλωμένη η πρόθεση μιας πιθανής επόμενης κυβέρνησης για την κατάργησή του.
3. Οι χαμηλές αποδοχές, σε σχέση με τις προσδοκίες των ιατρών, παρά την οικονομική κρίση. Προφανώς, οι ελευθεροπαγγελματίες Γενικοί Ιατροί, Παθολόγοι και Παιδίατροι έχουν σαφώς καλύτερο σημερινό εισόδημα και επαγγελματική βεβαιότητα.
4. Τέλος, είναι διάχυτη η εντύπωση μεταξύ των ιατρών ότι οι ΤοΜΥ θα εξελιχθούν σε υπηρεσίες απλής συνταγογράφησης, χωρίς τη δυνατότητα άσκησης «μάχιμης» ιατρικής. Άλλες δραστηριότητες της ΠΦΥ (προαγωγή, πρόληψη κ.λπ.) δεν φαίνεται να έχουν ενσωματωθεί στην επαγγελματική κουλτούρα των σημερινών ιατρών.

(δ) Το κίνητρο

Ουσιαστικά, κίνητρο ένταξης στις ΤοΜΥ υπάρχει κυρίως για νέους ιατρούς, που παραμένουν άνεργοι ή υποαπασχολούμενοι, ενώ παράλληλα, είτε για προσωπικούς λόγους, είτε γιατί δεν διαβλέπουν επαρκείς πιθανότητες θετικής αξιολόγησης από αλλοδαπά συστήματα υγείας, δεν σκέφτονται να μεταναστεύσουν. Για το ιατρικό προσωπικό αυτής της κατηγορίας η προσωρινή ενασχόληση στις ΤοΜΥ, εκτός του μισθού, προσφέρει μία καλή ευκαιρία διασύνδεσης με κάποια τοπική κοινωνία, δημιουργώντας την προοπτική και τη δυνατότητα ελευθεροεπαγγελματισμού σε σύντομο χρόνο. Εάν τελικά εφαρμοσθεί η υποχρεωτική εγγραφή των πολιτών στα μητρώα των ΤοΜΥ, υπάρχουν σαφή περιθώρια δημιουργίας προσωπικών σχέσεων και μιας μελλοντικής ιδιωτικής «πελατείας».

Είναι προφανές ότι ανάλογες επαγγελματικές επιδιώξεις διευκολύνονται κυρίως στα πολύ μεγάλα αστικά συγκροτήματα, όπου οι κοινωνικές σχέσεις είναι σχετικά χαλαρές. Αντίθετα, υπάρχουν δυσχέρειες στις μικρότερες πόλεις, όπου οι δεσμοί του πληθυσμού με τους ήδη υπάρχοντες ελεύθερους επαγγελματίες και τους νοσοκομειακούς ιατρούς είναι καλά δομημένες. Υπό αυτό το πρίσμα, η συσσώρευση των αιτήσεων για ένταξη στις ΤοΜΥ της Αττικής και της Θεσσαλονίκης είναι ευεξήγητη.

(ε) Εκτιμήσεις

Για τις 1.195 θέσεις που προκηρύχθηκαν συνολικά, ενδιαφέρθηκαν 583 φυσικά πρόσωπα (κάλυψη 48,79%), σύμφωνα με Δελτίο Τύπου του Υπουργείου Υγείας στις 15.09.2017. Θα ακολουθήσει ο έλεγχος των δικαιολογητικών, από τον οποίο ίσως προκύψει η εξαίρεση κάποιων υποψηφίων.

Όμως, ο τελικός αριθμός των ιατρών που θα απασχοληθούν στις ΤοΜΥ είναι προς το παρόν ασαφής. Η εμπρόθεσμη υποβολή αιτήσεων δεν σημαίνει πάντοτε ένθερμο ενδιαφέρον συμμετοχής. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις επιλεγέντων ιατρών σε δομές του ΕΣΥ, οι οποίοι τελικά δεν αποδέχθηκαν το διορισμό τους, ιδιαίτερα όταν ήσαν ετεροδημότες. Η δε έλλειψη εντοπιότητας είναι υψηλή, μεταξύ όσων υπέβαλαν αίτηση συμμετοχής.

Σχετικά με τον θεσμό των ΤοΜΥ αναπτύχθηκε έντονη πολιτική αντιπαράθεση, όπως συνέβη διαχρονικά σε όλες τις επιχειρούμενες μεταρρυθμίσεις του συστήματος υγείας στη χώρα μας. Στην προκειμένη περίπτωση, υπήρξαν δημοσιεύματα ακόμη και για άσκηση κομματικών ή συνδικαλιστικών πιέσεων υπέρ ή κατά της συμμετοχής του ιατρικού δυναμικού. Εκτιμάται όμως ότι, τέτοιου είδους παρεμβάσεις δεν μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά και, κυρίως, να καθορίσουν τις τελικές επαγγελματικές επιλογές των ιατρών.

Κατά την άποψή μας, η έντονη τάση μετανάστευσης του ιατρικού δυναμικού της χώρας δεν έχει ουσιώδη σχέση με την απροθυμία εργασίας στις ΤοΜΥ. Οι περισσότεροι ιατροί που αναζητούν και εξασφαλίζουν εργασία στο εξωτερικό είναι διαφορετικών ειδικοτήτων από τις προκηρυσσόμενες στις ΤοΜΥ ή είναι ειδικευόμενοι που προσβλέπουν σε μόνιμη ή μακρόχρονη εγκατάσταση στην αλλοδαπή, με ασύγκριτα καλύτερες αμοιβές και προοπτικές εξέλιξης στην κλινική πρακτική ή στην έρευνα. Πρόκειται, λοιπόν, για τελείως ανόμοιες επιλογές.

Η επαναπροκήρυξη των 612 θέσεων, που έμειναν αζήτητες, ίσως επιτρέψει την ένταξη μερικών ακόμη ιατρών, οι οποίοι μόλις ολοκλήρωσαν την ειδίκευσή τους. Εκτιμάται αδρά ότι ο αριθμός τους δεν θα είναι μεγαλύτερος του 10%, όσων ενδιαφέρθηκαν ήδη.

Υπό αυτές τις συνθήκες αβεβαιότητας είναι εξαιρετικά δύσκολο να εκτιμηθεί ο αριθμός των ΤοΜΥ που μπορούν πράγματι να ενεργοποιηθούν στο προβλεπτό μέλλον. Άλλωστε, το πλήθος των μονάδων θα εξαρτηθεί από τις πολιτικές αποφάσεις πλήρους ή μερικής ιατρικής στελέχωσης και ολοήμερης (2 βάρδιες) ή μόνο πρωινής λειτουργίας τους.

Επίμετρο

Στο ιδιόμορφο περιβάλλον της οικονομίας της υγείας οι εκάστοτε πολιτικές επιλογές και σχεδιασμοί υπόκεινται σε διπλή δοκιμασία. Αρχικά, αξιολογούνται θετικά ή αρνητικά από τους επαγγελματίες του χώρου και συνήθως προσαρμόζονται στο νόμο της προσφοράς και της ζήτησης ή εγκαταλείπονται σιωπηρά. Αν επιβιώσουν, κρίνονται και υιοθετούνται ή απορρίπτονται από τον πληθυσμό, ανάλογα με την ποιότητα και την ικανοποίηση που προσφέρουν. Η επικράτηση αρχών της οργανωτικής και διοικητικής επιστήμης καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, την τύχη των μεταρρυθμίσεων, περισσότερο ίσως από το ύψος των διαθέσιμων υλικών πόρων, οι οποίοι όμως πρέπει να χρησιμοποιούνται με κριτήρια αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας και, κυρίως, ποιότητας.

Το βέβαιο είναι ότι, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα, «δωρεάν υγεία» δεν υπάρχει! Η υγεία κοστίζει και απαιτεί επιλογές κατανεμητικής αποδοτικότητας (ποια, πόσα και τι είδους αγαθά/υπηρεσίες), τεχνικής αποδοτικότητας στην παραγωγή (σχέση εισροών/εκροών) και δικαιοσύνης στη διανομή.

γράφει η: ΓEΩΡΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΥ[*]

[*] MSc Πολιτικής Υγείας και Σχεδιασμού Υπηρεσιών Υγείας,

Νοσοκομειακό Στέλεχος, Μέλος Δ.Σ. της ΕΕΜΥΥ,

EAHM Executive Committee Member

goikonomopoulou@eemyy.gr