Ιατρική του Τρόπου Ζωής, υγιής γήρανση και «αντιγήρανση»: επιστήμη, ειδικότητα ή ένα νέο πεδίο της Ιατρικής;

Η πρόληψη αποτελούσε ανέκαθεν θεμελιώδη αρχή της Ιατρικής. Αυτό που αλλάζει τα τελευταία χρόνια δεν είναι τόσο η ανακάλυψη ότι η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος ή το κάπνισμα επηρεάζουν την υγεία, όσο η προσπάθεια να ενσωματωθούν συστηματικά αυτές οι παρεμβάσεις στην καθημερινή κλινική πράξη, με συγκεκριμένη εκπαίδευση, δεξιότητες και επιστημονικά κριτήρια.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναπτύχθηκε διεθνώς η Ιατρική του Τρόπου Ζωής (Lifestyle Medicine).

Τι είναι πραγματικά η Ιατρική του Τρόπου Ζωής;

Η Ιατρική του Τρόπου Ζωής είναι μια τεκμηριωμένη κλινική προσέγγιση που χρησιμοποιεί την τροποποίηση του τρόπου ζωής τόσο για την πρόληψη όσο και ως μέρος της θεραπείας χρόνιων νοσημάτων.

Οι βασικοί της άξονες είναι η υγιεινή και ποιοτική διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος, η αντιμετώπιση του χρόνιου στρες, η αποφυγή του καπνού και άλλων επιβλαβών ουσιών, καθώς και η διατήρηση ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η επιστήμη της αλλαγής συμπεριφοράς. Δεν αρκεί ο ιατρός να πει στον ασθενή «χάστε βάρος» ή «ασκηθείτε». Πρέπει να μπορεί να τον βοηθήσει να μετατρέψει τη συμβουλή σε εφαρμόσιμη και μακροχρόνια αλλαγή.

Ήδη από το 2010 δημοσιεύθηκαν στο JAMA συγκεκριμένες βασικές δεξιότητες που πρέπει να διαθέτει ο ιατρός για την εφαρμογή της Ιατρικής του Τρόπου Ζωής, ενώ τα διεθνή πρότυπα βασικών γνώσεων και δεξιοτήτων έχουν έκτοτε αναθεωρηθεί και επεκταθεί.

Η επιστημονική βάση των επιμέρους παρεμβάσεων είναι ισχυρή. Στο μεγάλο Πρόγραμμα Πρόληψης του Διαβήτη των ΗΠΑ (Diabetes Prevention Program), για παράδειγμα, εντατική παρέμβαση στον τρόπο ζωής, με στόχο την απώλεια βάρους και τουλάχιστον 150 λεπτά εβδομαδιαίας φυσικής δραστηριότητας, μείωσε κατά 58% την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 σε άτομα υψηλού κινδύνου.

Αντίστοιχα, η μεσογειακή διατροφή έχει τεκμηριωθεί σε τυχαιοποιημένες μελέτες καρδιαγγειακής πρόληψης, ενώ η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association) εντάσσει πλέον τη διατροφή, την άσκηση, την αποφυγή της νικοτίνης και τον ύπνο στον ίδιο πυρήνα πρόληψης με την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια και τη γλυκόζη, στο πρότυπο που ονομάζει «Οκτώ Βασικά Στοιχεία για την Υγεία» (Life's Essential 8).

Άρα, η Ιατρική του Τρόπου Ζωής δεν είναι εναλλακτική ιατρική ούτε συνώνυμο της γενικής έννοιας της «ευεξίας» (wellness). Όταν ασκείται σωστά, αποτελεί εφαρμογή της τεκμηριωμένης ιατρικής (evidence-based medicine) πάνω στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.

Είναι σήμερα αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα;

Η απάντηση χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.

Υπάρχουν διεθνώς οργανωμένες επιστημονικές εταιρείες Ιατρικής του Τρόπου Ζωής, προγράμματα πιστοποίησης, μεταπτυχιακές σπουδές και οργανωμένα προγράμματα εκπαίδευσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ιατρική του Τρόπου Ζωής έχει ήδη παντού τη θεσμική θέση μιας αυτοτελούς βασικής ιατρικής ειδικότητας, όπως η Παθολογία, η Καρδιολογία ή η Ενδοκρινολογία.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργεί εδώ και χρόνια πιστοποίηση μέσω του Αμερικανικού Συμβουλίου Ιατρικής του Τρόπου Ζωής (American Board of Lifestyle Medicine).

Η ουσιαστική θεσμική εξέλιξη είναι εξαιρετικά πρόσφατη: στις 19 Αυγούστου 2026, το Αμερικανικό Συμβούλιο Ιατρικών Ειδικοτήτων (American Board of Medical Specialties – ABMS) ενέκρινε τη δημιουργία Τίτλου Εστιασμένης Κλινικής Πρακτικής στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής (Focused Practice Designation in Lifestyle Medicine).

Τη διοικητική ευθύνη έχει το Αμερικανικό Συμβούλιο Προληπτικής Ιατρικής (American Board of Preventive Medicine), ενώ στη διαδικασία συμμετέχουν έντεκα αναγνωρισμένα συμβούλια ιατρικών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων η Παθολογία, η Οικογενειακή Ιατρική, η Παιδιατρική και η Νευρολογία–Ψυχιατρική.

Πρόκειται για πολύ σημαντική εξέλιξη. Δεν δημιουργήθηκε ακόμη νέα πρωτογενής ειδικότητα «Ιατρικής του Τρόπου Ζωής». Δημιουργήθηκε, όμως, ένα επίσημα αναγνωρισμένο πεδίο εστιασμένης ιατρικής πρακτικής μέσα στο αμερικανικό σύστημα πιστοποίησης ειδικοτήτων.

Αυτό δείχνει σαφώς προς ποια κατεύθυνση κινείται το πεδίο.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βασιλικό Κολλέγιο Γενικών Ιατρών (Royal College of General Practitioners) έχει θεσπίσει πλαίσιο για Γενικούς Ιατρούς με διευρυμένο ρόλο στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής (GP with Extended Role in Lifestyle Medicine).

Πρόκειται και πάλι για πρόσθετη εξειδίκευση ενός ήδη ειδικευμένου ιατρού και όχι για ανεξάρτητη βασική ιατρική ειδικότητα.

Στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία υπάρχουν διαδρομές πιστοποίησης μέσω της Αυστραλασιατικής Εταιρείας Ιατρικής του Τρόπου Ζωής (Australasian Society of Lifestyle Medicine). Η ίδια η εταιρεία διευκρινίζει ότι η πιστοποίηση δεν αποτελεί άδεια ανεξάρτητης άσκησης επαγγέλματος και λειτουργεί συμπληρωματικά προς την αρχική επαγγελματική ιδιότητα του ιατρού ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Λιθουανία, όπου έχουν θεσπιστεί υπηρεσίες και επαγγελματικός ρόλος ειδικού στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής. Πρόκειται, όμως, για διακριτό επαγγελματικό ρόλο που εντάσσεται στην ομάδα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας και όχι κατ’ ανάγκην για νέα αυτοτελή ιατρική ειδικότητα αποκλειστικά για ιατρούς.

Και στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα η Ιατρική του Τρόπου Ζωής δεν αποτελεί σήμερα αναγνωρισμένο τίτλο ιατρικής ειδικότητας.

Υπάρχει, ωστόσο, αυξανόμενη ακαδημαϊκή δραστηριότητα. Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας έχει οργανώσει διεθνές Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής (MSc in Lifestyle Medicine), 90 πιστωτικών μονάδων ECTS, με τη συμμετοχή τμημάτων της Ιατρικής, της Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού και της Διατροφής–Διαιτολογίας.

Παράλληλα δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα επαγγελματίες με διεθνείς πιστοποιήσεις του Διεθνούς Συμβουλίου Ιατρικής του Τρόπου Ζωής (International Board of Lifestyle Medicine).

Επομένως, πρέπει να διαχωρίζεται σαφώς ένα μεταπτυχιακό δίπλωμα ή μία διεθνής πιστοποίηση από τον θεσμικό τίτλο μιας επισήμως αναγνωρισμένης ιατρικής ειδικότητας.

Υπάρχει τάση να αυτονομηθεί;

Ναι — και η εξέλιξη του 2026 στις ΗΠΑ αποτελεί ίσως την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη θεσμικής αναγνώρισης.

Δεν είναι, όμως, βέβαιο ότι η τελική μορφή της Ιατρικής του Τρόπου Ζωής θα είναι παντού μια νέα, πλήρως αυτόνομη ειδικότητα.

Υπάρχει σοβαρό επιχείρημα ότι ταιριάζει περισσότερο ως οριζόντια πρόσθετη εξειδίκευση που μπορεί να αποκτήσει ένας Παθολόγος, Γενικός ή Οικογενειακός Ιατρός, Καρδιολόγος, Ενδοκρινολόγος, Παιδίατρος ή άλλος ειδικός.

Ο λόγος είναι ότι σημαντικό τμήμα του αντικειμένου της βρίσκεται ήδη μέσα στην Παθολογία, την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, την Προληπτική Ιατρική, την καρδιομεταβολική ιατρική και τη Δημόσια Υγεία.

Από την άλλη πλευρά, το πεδίο διαθέτει πλέον δικά του πρότυπα γνώσεων και δεξιοτήτων, διεθνείς εξετάσεις πιστοποίησης, επιστημονικές εταιρείες, πανεπιστημιακά προγράμματα και οργανωμένο ερευνητικό υπόβαθρο.

Η πιθανότερη εξέλιξη δεν είναι να υποκαταστήσει τις κλασικές ειδικότητες, αλλά να αποκτήσει σαφώς οριοθετημένη πρόσθετη εξειδίκευση και πιστοποίηση μέσα σε αυτές.

Και η «αντιγήρανση»; Είναι επιστημονικά δόκιμος όρος;

Εδώ απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή.

Η επιστημονική μελέτη της βιολογίας της γήρανσης είναι απολύτως υπαρκτή και ιδιαίτερα δυναμική.

Ένα σύγχρονο ερευνητικό πεδίο είναι η επιστήμη των μηχανισμών της γήρανσης (geroscience), δηλαδή η μελέτη των βιολογικών μηχανισμών που συνδέουν τη γήρανση με την εμφάνιση χρόνιων παθήσεων και του κατά πόσο η τροποποίησή τους μπορεί να καθυστερήσει την εμφάνιση πολλαπλών νοσημάτων που σχετίζονται με την ηλικία.

Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από την εμπορική χρήση του όρου «αντιγηραντική ιατρική» (anti-aging medicine).

Στην επιστημονική και κλινική επικοινωνία καταλληλότεροι είναι οι όροι:

υγιής γήρανση (healthy ageing), υγιής μακροβιότητα (healthy longevity) και διάρκεια ζωής με καλή υγεία (healthspan).

Η τελευταία έννοια είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν μας ενδιαφέρει μόνο πόσα χρόνια θα ζήσει ένας άνθρωπος, αλλά πόσα από αυτά τα χρόνια θα τα ζήσει χωρίς σοβαρή νόσο, αναπηρία και απώλεια της λειτουργικότητάς του.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υγιή γήρανση ως τη διαδικασία ανάπτυξης και διατήρησης της λειτουργικής ικανότητας που επιτρέπει την ευεξία στη μεγαλύτερη ηλικία.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς «να πολεμήσουμε τα γηρατειά», αλλά να διατηρήσουμε τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής.

Σήμερα η έρευνα εξετάζει, μεταξύ άλλων, φάρμακα που στοχεύουν τα γηρασμένα κύτταρα (senolytics), μεταβολικές παρεμβάσεις, την κυτταρική οδό mTOR, το συνένζυμο NAD⁺, βιοδείκτες γήρανσης και τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια (epigenetic clocks).

Όμως η μετάβαση από ενδιαφέροντα βιολογικά ευρήματα σε αποδεδειγμένο κλινικό όφελος στον άνθρωπο παραμένει δύσκολη.

Δεν υπάρχει σήμερα κάποια ευρέως αποδεκτή θεραπεία που να έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αναστρέψει συνολικά τη βιολογική γήρανση στον άνθρωπο και ταυτόχρονα να βελτιώσει ουσιαστικά τις κλινικές εκβάσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το NAD⁺. Συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι πρόδρομες ουσίες του NAD⁺, όπως το νικοτιναμιδο-ριβοσίδιο (NR) και το μονονουκλεοτίδιο νικοτιναμίδης (NMN), μπορούν να μεταβάλλουν ορισμένους βιοχημικούς δείκτες.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα σε ουσιαστικές μεταβολικές, αγγειακές ή λειτουργικές εκβάσεις στον άνθρωπο παραμένουν ετερογενή και συχνά μη σημαντικά.

Για την ενδοφλέβια χορήγηση NAD⁺ ειδικά, δεν υπάρχουν επαρκείς κλινικές μελέτες που να τεκμηριώνουν όφελος για σκοπούς «αντιγήρανσης» ή γενικής ευεξίας.

Άρα ο όρος «αντιγήρανση» μπορεί να χρησιμοποιείται περιγραφικά ή εμπορικά, αλλά δεν πρέπει από μόνος του να εκλαμβάνεται ως επιστημονική εγγύηση αποτελεσματικότητας.

Πού αρχίζει το πρόβλημα;

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δημιουργείται όταν κάτω από την ίδια ομπρέλα με την πραγματική πρόληψη τοποθετούνται θεραπείες εντελώς διαφορετικού βαθμού επιστημονικής τεκμηρίωσης.

Άλλο πράγμα είναι ο ιατρός που αξιολογεί την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, τον σακχαρώδη διαβήτη, την παχυσαρκία, τη φυσική κατάσταση, τον ύπνο, το κάπνισμα και τις διατροφικές συνήθειες και εφαρμόζει παρεμβάσεις βάσει επιστημονικών κατευθυντήριων οδηγιών.

Και άλλο η υπόσχεση ότι ένα σκεύασμα, μία ορμόνη, ένα «πρωτόκολλο πεπτιδίων», μία έγχυση NAD⁺, βλαστοκύτταρα, εξωσώματα ή μία επεμβατική διαδικασία μπορούν να «αναστρέψουν τη βιολογική ηλικία».

Η έρευνα μπορεί ασφαλώς να εξετάζει τέτοιες υποθέσεις.

Η ύπαρξη ερευνητικού ενδιαφέροντος, όμως, δεν αποτελεί από μόνη της θεραπευτική ένδειξη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με επεμβατικές πράξεις.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση ή θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί πραγματική και σημαντική ιατρική θεραπεία για συγκεκριμένες παθήσεις, με διεθνώς αναγνωρισμένες ενδείξεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελεί τεκμηριωμένη θεραπεία «αναζωογόνησης» ή γενικής αντιγήρανσης.

Αντίστοιχα, οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές έχουν προειδοποιήσει ότι δεν υπάρχει αποδεδειγμένο κλινικό όφελος από εγχύσεις πλάσματος νεαρών δοτών για την πρόληψη της γήρανσης, ενώ έχουν εκδοθεί επανειλημμένες προειδοποιήσεις για μη εγκεκριμένες θεραπείες με βλαστοκύτταρα και εξωσώματα.

Τι πρέπει να προσέχει ο ασθενής;

Πριν επιλέξει ένα ιατρείο που διαφημίζει υπηρεσίες μακροβιότητας, αντιγήρανσης ή Ιατρικής του Τρόπου Ζωής, ο ασθενής πρέπει να εξετάζει κυρίως την ταυτότητα, την εκπαίδευση και την πραγματική αναγνωρισμένη ειδικότητα του ιατρού και όχι μόνο τον εμπορικό τίτλο της υπηρεσίας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι:

Ποια αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα έχει ο επαγγελματίας και τι ακριβώς αντιπροσωπεύει η επιπλέον πιστοποίηση που επικαλείται;

Ο ασθενής χρειάζεται επίσης να ζητά να πληροφορηθεί:

• ποια είναι η συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη μιας πράξης,
• ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος,
• ποιες είναι οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες,
• αν η θεραπεία είναι εγκεκριμένη για τον συγκεκριμένο σκοπό,
• και ποια δημοσιευμένα δεδομένα σε ανθρώπους υποστηρίζουν τη χρήση της.

Ιδιαίτερα επιφυλακτικός πρέπει να είναι όταν ακούει υποσχέσεις όπως:

«αντιστροφή της ηλικίας», «αποτοξίνωση του αίματος», «επανεκκίνηση του ανοσοποιητικού», «αναζωογόνηση των κυττάρων» ή έναν συγκεκριμένο αριθμό ετών που υποτίθεται ότι θα αφαιρεθούν από τη «βιολογική ηλικία».

Οι εξετάσεις «βιολογικής ηλικίας» και τα επιγενετικά ρολόγια έχουν σημαντικό ερευνητικό ενδιαφέρον, αλλά η κλινική τους χρησιμότητα σε μεμονωμένους ασθενείς και, κυρίως, η ικανότητά τους να καθοδηγούν συγκεκριμένη θεραπεία δεν έχει ακόμη πλήρως τεκμηριωθεί.

Το ίδιο ισχύει για ορμονικές ή φαρμακολογικές παρεμβάσεις.

Η τεστοστερόνη, η αυξητική ορμόνη, η μετφορμίνη, η ραπαμυκίνη ή άλλες ουσίες δεν θα πρέπει να χορηγούνται απλώς επειδή παρουσιάζονται ως «αντιγηραντικές».

Άλλο είναι η θεραπεία μιας τεκμηριωμένης παθολογικής κατάστασης και άλλο η χορήγηση φαρμάκου σε έναν κατά τα άλλα υγιή άνθρωπο με στόχο μια θεωρητική παράταση της ζωής.

Τέλος, ένα σοβαρό πρόγραμμα Ιατρικής του Τρόπου Ζωής δεν θα πρέπει να ζητά από τον ασθενή να εγκαταλείψει μια αποδεδειγμένα αποτελεσματική θεραπεία.

Αντιθέτως, η υγιεινή διατροφή, η άσκηση και η απώλεια βάρους μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταστήσουν αναγκαία τη σωστά επιτηρούμενη επανεκτίμηση και, όπου ενδείκνυται, μείωση ή διακοπή ορισμένων φαρμάκων (deprescribing), όπως αντιυπερτασικών ή αντιδιαβητικών.

Αυτό αποτελεί ιατρική παρακολούθηση και όχι «απόρριψη της συμβατικής ιατρικής».

Ιατρική του Τρόπου Ζωής ή επιστροφή στην ουσία της Ιατρικής;

Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα είναι αν χρειαζόμαστε πραγματικά μια καινούργια ειδικότητα για να μας υπενθυμίσει ότι ο ιατρός πρέπει να ασχολείται με την πρόληψη.

Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη.

Η Παθολογία και η Πρωτοβάθμια Φροντίδα ανέκαθεν είχαν την πρόληψη στον πυρήνα τους.

Αυτό που επιχειρεί να προσθέσει η Ιατρική του Τρόπου Ζωής είναι περισσότερο χρόνο, δομή, εκπαίδευση στην αλλαγή συμπεριφοράς και συστηματική παρακολούθηση παραγόντων που η σύγχρονη καθημερινή ιατρική πράξη συχνά αντιμετωπίζει αποσπασματικά.

Αν αυτή η εξέλιξη οδηγήσει σε καλύτερη πρόληψη, καλύτερη ρύθμιση της υπέρτασης και του σακχαρώδη διαβήτη, λιγότερο κάπνισμα, περισσότερη φυσική δραστηριότητα, καλύτερο ύπνο και μικρότερη νοσηρότητα, τότε αποτελεί ουσιαστική πρόοδο.

Εάν, όμως, η ίδια ορολογία χρησιμοποιηθεί ως όχημα για ακριβές εξετάσεις αμφίβολης χρησιμότητας, ατεκμηρίωτα συμπληρώματα και επεμβατικές «θεραπείες μακροζωίας», τότε απομακρύνεται από την τεκμηριωμένη ιατρική που υποτίθεται ότι υπηρετεί.

Η μεγαλύτερη ίσως υπόσχεση της σύγχρονης Ιατρικής δεν είναι ακόμη να σταματήσει τη γήρανση. Είναι να επιτρέψει στον άνθρωπο να φτάσει σε μεγαλύτερη ηλικία με όσο το δυνατόν περισσότερη υγεία, λειτουργικότητα και αυτονομία.

Και γι’ αυτό, μέχρι σήμερα, οι ισχυρότερες παρεμβάσεις για μια υγιή μακροβιότητα παραμένουν εντυπωσιακά λιγότερο εξωτικές:

η αποφυγή του καπνίσματος, η συστηματική σωματική άσκηση, η υγιεινή διατροφή, ο επαρκής ύπνος, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, ο έλεγχος των καρδιομεταβολικών παραγόντων κινδύνου και η έγκαιρη, τεκμηριωμένη ιατρική φροντίδα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Lianov L, Johnson M. Physician Competencies for Prescribing Lifestyle Medicine. JAMA. 2010;304(2):202–203. doi:10.1001/jama.2010.903.
2. Lianov LS, et al. Lifestyle Medicine Core Competencies: 2022 Update. American Journal of Lifestyle Medicine. doi:10.1177/15598276221121580.
3. Rea BL, et al. Lifestyle Medicine Core Competencies: 2025 Update. American Journal of Lifestyle Medicine.
4. Kelly J, et al. Establishing Competencies for Physicians Who Specialize in the Practice of Lifestyle Medicine. American Journal of Lifestyle Medicine.
5. Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the Incidence of Type 2 Diabetes with Lifestyle Intervention or Metformin. New England Journal of Medicine. 2002;346:393–403.
6. Estruch R, et al. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet. New England Journal of Medicine. 2018;378.
7. Lloyd-Jones DM, et al. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular Health. Circulation. 2022;146–e43.
8. American Board of Preventive Medicine. ABMS Approves Focused Practice Designation in Lifestyle Medicine. 19 August 2026.
9. Royal College of General Practitioners. GP with Extended Role in Lifestyle Medicine Framework. 2024.
10. World Health Organization. Healthy Ageing and Functional Ability.
11. Kennedy BK, et al. Geroscience: Linking Aging to Chronic Disease. Cell. 2014;159:709–713.
12. Justice JN, et al. Challenges in Developing Geroscience Trials. Nature Communications. 2023;14:5038.
13. Moqri M, et al. Challenges and Recommendations for the Translation of Biomarkers of Aging. Nature Aging. 2024.
14. Gallagher C, Emmanuel OO. NAD⁺ Supplementation for Anti-aging and Wellness: a PRISMA-guided Systematic Review. Ageing Research Reviews. 2026;116:103057.
15. Connelly-Smith L, et al. Guidelines on the Use of Therapeutic Apheresis in Clinical Practice: Ninth ASFA Special Issue. Journal of Clinical Apheresis. 2023;38:77–278.

 

Ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από την πινακίδα ενός ιατρείου;

 Ένα θεσμικό κενό που πρέπει επιτέλους να κλείσει.

Το πλαίσιο λειτουργίας των ιδιωτικών ιατρείων στην Ελλάδα ήταν σημαντικά διαφορετικό έως και το 2011.

Με το Π.Δ. 84/2001, η άδεια λειτουργίας ενός ιδιωτικού ιατρείου χορηγείτο από τη Διεύθυνση Υγείας και Δημόσιας Υγιεινής της οικείας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, μετά από γνωμοδότηση της αρμόδιας επιτροπής ελέγχου και εποπτείας ιατρείων και διαγνωστικών εργαστηρίων.

Το ίδιο κανονιστικό πλαίσιο περιείχε έναν ιδιαίτερα σημαντικό περιορισμό: κάθε ιατρός ή ιατρική εταιρεία μπορούσε να είναι δικαιούχος μίας μόνο άδειας λειτουργίας φορέα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Παράλληλα, η έδρα του φορέα συνδεόταν με την περιφέρεια του οικείου Ιατρικού Συλλόγου.

Την περίοδο 2011–2012 το τοπίο άρχισε να μεταβάλλεται ουσιαστικά. Ο Ν. 3919/2011, στο πλαίσιο της αρχής της επαγγελματικής ελευθερίας, εισήγαγε ένα νέο καθεστώς ως προς τους περιορισμούς στην πρόσβαση και την άσκηση επαγγελμάτων. Στη συνέχεια μεταβλήθηκε και το σύστημα αδειοδότησης και εποπτείας των ιδιωτικών φορέων ΠΦΥ, με σημαντικές σχετικές αρμοδιότητες να περνούν στους κατά τόπους Ιατρικούς Συλλόγους.

Η μεταβολή αυτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως μία διοικητική μεταφορά φακέλων και αρμοδιοτήτων από τις υπηρεσίες της Πολιτείας στους Ιατρικούς Συλλόγους. Συνδυάστηκε με μία ευρύτερη απελευθέρωση της επαγγελματικής εγκατάστασης και με τη δυνατότητα ανάπτυξης περισσότερων επαγγελματικών εγκαταστάσεων και φορέων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας.

Παράλληλα, στο παλαιότερο θεσμικό πλαίσιο των Ιατρικών Συλλόγων υπήρχε η ρητή αρχή ότι «ουδείς ιατρός δύναται να είναι συγχρόνως μέλος δύο Ιατρικών Συλλόγων».

Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα της άσκησης της ιατρικής είναι πολύ πιο σύνθετη. Ένας ιατρός μπορεί να δραστηριοποιείται επαγγελματικά σε περισσότερες από μία περιοχές, να παρέχει υπηρεσίες σε διαφορετικούς φορείς και να αναλαμβάνει επιστημονικές ευθύνες σε δομές που βρίσκονται ακόμη και σε διαφορετικές πόλεις.

Ταυτόχρονα, η νομοθεσία έχει επιτρέψει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την ανάπτυξη φορέων Π.Φ.Υ. από νομικά πρόσωπα (και από μη ιατρούς!), με την υποχρέωση ορισμού του κατάλληλου επιστημονικά υπευθύνου ιατρού για τις αντίστοιχες ιατρικές υπηρεσίες.

Και ακριβώς εδώ αναδεικνύεται ένα σοβαρό ζήτημα εποπτείας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος εμφανίζεται στα έγγραφα ως ιδιοκτήτης ενός φορέα ή ποιος έχει δηλωθεί ως επιστημονικά υπεύθυνος.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:

Ποιος βρίσκεται πραγματικά μέσα στο ιατρείο; Ποιος εξετάζει τον ασθενή; Ποιος εκτελεί την ιατρική πράξη; Και βρίσκεται πράγματι ο επιστημονικά υπεύθυνος ιατρός εκεί όπου —και κατά τον χρόνο που— δηλώνεται ότι βρίσκεται;

Η επιστημονική ευθύνη δεν μπορεί να αποτελεί μία απλή τυπική καταχώρηση σε έναν διοικητικό φάκελο. Προϋποθέτει πραγματική άσκηση εποπτείας και την απαιτούμενη παρουσία για τη νόμιμη και ασφαλή λειτουργία του φορέα.

Άλλωστε, στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο προβλέπεται ότι η παρουσία του επιστημονικά υπευθύνου ιατρού ή του νομίμου αντικαταστάτη του κάθε φορέα ή τμήματος φορέα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας είναι υποχρεωτική καθ’ όλο το ωράριο λειτουργίας του (ΦΕΚ Α’ 16/01.02.2021 άρθρο 38 παρ 1).

Κάθε Ιατρικός Σύλλογος γνωρίζει πρωτίστως τα στοιχεία που έχουν δηλωθεί στην περιοχή αρμοδιότητάς του διότι στον σχετικό φάκελο κατατίθενται, μεταξύ άλλων, στοιχεία και υπεύθυνες δηλώσεις που αφορούν τις ημέρες και τις ώρες παρουσίας και, κατ’ επέκταση, τη νόμιμη λειτουργία του φορέα.

Το ζήτημα, όμως, περιπλέκεται όταν ο ίδιος ιατρός δραστηριοποιείται και σε άλλη περιοχή της χώρας.

Διότι σήμερα δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο, ενιαίο και σε πραγματικό χρόνο ενημερωμένο πανελλαδικό σύστημα, στο οποίο να αποτυπώνεται συνολικά η επαγγελματική δραστηριότητα κάθε ιατρού: το κύριο ιατρείο του, τυχόν πρόσθετες επαγγελματικές εγκαταστάσεις, οι φορείς ΠΦΥ στους οποίους παρέχει υπηρεσίες, οι θέσεις επιστημονικής ευθύνης που έχει αναλάβει και τα αντίστοιχα δηλωμένα ωράρια.

Αυτό δημιουργεί ένα προφανές εποπτικό κενό.

Εάν ένας ιατρός εμφανίζεται ως επιστημονικά υπεύθυνος ή ως παρέχων υπηρεσίες σε περισσότερους φορείς, ένα σύγχρονο σύστημα εποπτείας θα πρέπει να μπορεί αυτομάτως να ελέγχει εάν οι δηλωμένες ημέρες και ώρες παρουσίας του είναι μεταξύ τους συμβατές.

Δεν μπορεί το 2026 να μην είμαστε σε θέση να διαπιστώσουμε ηλεκτρονικά εάν ο ίδιος ιατρός εμφανίζεται ότι βρίσκεται την ίδια ημέρα και ώρα σε δύο διαφορετικά ιατρεία — ενδεχομένως ακόμη και σε δύο διαφορετικές πόλεις της χώρας.

Ένα σύστημα που δεν μπορεί να εντοπίσει ούτε μία τόσο προφανή χρονική και γεωγραφική ασυμβατότητα είναι εκ των πραγμάτων ελλιπές ως προς την εποπτική του λειτουργία.

Και το πρόβλημα δεν είναι απλώς διοικητικό ή δεοντολογικό.

Είναι πρωτίστως ζήτημα ασφάλειας των ασθενών, διαφάνειας, ισονομίας και υγιούς ανταγωνισμού.

Ο ιατρός που λειτουργεί πραγματικά το ιατρείο του, βρίσκεται σε αυτό κατά το δηλωμένο ωράριο, τηρεί τις νόμιμες προϋποθέσεις λειτουργίας και αναλαμβάνει προσωπικά την ευθύνη των ιατρικών πράξεων που πραγματοποιούνται στον χώρο του δεν μπορεί να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση απέναντι σε επιχειρηματικά σχήματα που έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν δίκτυα πολλαπλών εγκαταστάσεων, χωρίς παράλληλα να υφίσταται ένας αποτελεσματικός κεντρικός μηχανισμός ελέγχου της πραγματικής ιατρικής παρουσίας και της επιστημονικής ευθύνης.

Η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα μπορεί να είναι συγκεκριμένη και απολύτως εφαρμόσιμη:

Ενιαίο Εθνικό Μητρώο Ιδιωτικών Ιατρείων και Φορέων ΠΦΥ

Χρειάζεται η δημιουργία ενός Ενιαίου Εθνικού Μητρώου Ιδιωτικών Ιατρείων και Φορέων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, διασυνδεδεμένου με όλους τους Ιατρικούς Συλλόγους της χώρας, τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο και το Υπουργείο Υγείας.

Σε αυτό, κάθε ιατρός θα αποτελεί μία μοναδική οντότητα και θα αποτυπώνεται συνολικά η επαγγελματική του δραστηριότητα.

Θα πρέπει να καταγράφονται το κύριο και τα πρόσθετα ιατρεία του, όλοι οι φορείς Π.Φ.Υ. στους οποίους παρέχει υπηρεσίες, κάθε θέση επιστημονικής ευθύνης που έχει αναλάβει, καθώς και οι αντίστοιχες ημέρες και ώρες παρουσίας.

Το σύστημα θα μπορούσε να πραγματοποιεί αυτοματοποιημένο έλεγχο χρονικών και γεωγραφικών ασυμβατοτήτων, ώστε να επισημαίνεται —ή, όπου το θεσμικό πλαίσιο το επιτρέπει, να μην γίνεται καν αποδεκτή— η δήλωση φυσικής παρουσίας του ίδιου ιατρού σε δύο διαφορετικούς χώρους κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.

Η τεχνολογία για να γίνει αυτό υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια.

Εκείνο που απαιτείται είναι η θεσμική απόφαση για τη δημιουργία ενός πραγματικού μηχανισμού πανελλαδικής εποπτείας.

Τι σημαίνει όμως «ιατρείο» ανά ειδικότητα;

Υπάρχει και μία ακόμη παράμετρος που αξίζει να ανοίξει ως θεσμική συζήτηση: οι ελάχιστες προδιαγραφές εξοπλισμού ενός ιδιωτικού ιατρείου ανά ιατρική ειδικότητα και ανάλογα με τις πράξεις που δηλώνεται ότι παρέχει.

Η χορήγηση βεβαίωσης λειτουργίας δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα καταλληλότητας του χώρου και εκπλήρωσης γενικών διοικητικών προϋποθέσεων.

Θα πρέπει να εξεταστεί η καθιέρωση, ανά ειδικότητα και αντικείμενο, ενός ελάχιστου συνόλου βασικού ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού που να ανταποκρίνεται στις υπηρεσίες που δηλώνεται ότι παρέχει το συγκεκριμένο ιατρείο.

Για παράδειγμα, αξίζει να συζητηθεί ποιος είναι ο ελάχιστος αναγκαίος εξοπλισμός ώστε ένας χώρος να λειτουργεί ως καρδιολογικό, παθολογικό, πνευμονολογικό ή άλλης ειδικότητας ιατρείο και να παρέχει συγκεκριμένες ιατρικές πράξεις.

Οι απαιτήσεις αυτές, ασφαλώς, δεν μπορούν να καθορίζονται αυθαίρετα. Πρέπει να προσδιορίζονται επιστημονικά από τα αρμόδια θεσμικά και επιστημονικά όργανα, με κριτήριο την ειδικότητα, το αντικείμενο και κυρίως τις πράξεις και τις υπηρεσίες που δηλώνεται ότι παρέχονται.

Επαγγελματική ελευθερία με κανόνες και διαφάνεια.

Η απελευθέρωση της επαγγελματικής δραστηριότητας δεν μπορεί να σημαίνει απουσία εποπτείας.

Αντιθέτως, όσο περισσότερο διευρύνονται οι δυνατότητες πολλαπλής επαγγελματικής εγκατάστασης και ανάπτυξης δικτύων παροχής υπηρεσιών υγείας, τόσο ισχυρότερο, διαφανέστερο και περισσότερο ψηφιοποιημένο πρέπει να είναι το σύστημα ελέγχου.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο που να μπορεί να γνωρίζει ποιος ιατρός εργάζεται, πού εργάζεται, με ποια ιδιότητα, ποιες ημέρες και ώρες και με ποια επιστημονική ευθύνη.

Και τελικά, όταν ένας πολίτης βλέπει την πινακίδα ενός ιατρείου, πρέπει να μπορεί να γνωρίζει ότι πίσω από αυτήν δεν υπάρχει απλώς μία επωνυμία, μία εταιρεία ή ένα όνομα καταχωρημένο σε έναν φάκελο.

Υπάρχει ένας συγκεκριμένος ιατρός.

Με πραγματική παρουσία.

Με συγκεκριμένη επιστημονική ευθύνη.

Και με ευθύνη απέναντι στον ασθενή.

Δεν πρόκειται για περιορισμό της επαγγελματικής ελευθερίας.

Πρόκειται για την αναγκαία προϋπόθεση ώστε η επαγγελματική ελευθερία να συμβαδίζει με την ιατρική ευθύνη, τη διαφάνεια, την ασφάλεια του ασθενούς, την ισονομία και τον υγιή ανταγωνισμό.

Γιατί τελικά το ερώτημα είναι απλό:

Ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από την πινακίδα ενός ιατρείου;

Το 2026, η Πολιτεία, οι Ιατρικοί Σύλλογοι και —πρωτίστως— ο ασθενής πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν την απάντηση.

 

Ηλίας Ι. Τσέρκης

Πρόεδρος Πειθαρχικού Συμβουλίου Ιατρικού Συλλόγου Ρόδου

Εκλεγμένος Εκπρόσωπος Ι.Σ.Ρ. στην Γενική Συνέλευση του Π.Ι.Σ.

Τέως Πρόεδρος Δ.Σ. Ι.Σ.Ρ.

Εποχική Γρίπη 2025 -2026: Περιληπτικά δεδομένα για τον Ιό, την Πρόληψη, το Εμβόλιο και τη Διάγνωση

 Η εποχική γρίπη βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη τόσο στην Ελλάδα όσο και στο μεγαλύτερο μέρος του Βορείου Ημισφαιρίου. Η έναρξη ήρθε αρκετά νωρίτερα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους και με ένταση. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα (μέχρι 5 Ιανουαρίου 2026), παρατηρείται διπλασιασμός των νοσοκομειακών εισαγωγών στην Ελλάδα την τελευταία εβδομάδα του Δεκεμβρίου 2025, ενώ η κορύφωση αναμένεται στα τέλη Ιανουαρίου.

Στις ΗΠΑ, εκτιμώνται ήδη 7,5 εκατομμύρια κρούσματα, 81.000 νοσηλείες και πάνω από 3.100 θάνατοι, με την δραστηριότητα να σπάει ρεκόρ.

Παγκοσμίως, η δραστηριότητα αυξήθηκε από τον Οκτώβριο 2025, με κυρίαρχους τους ιούς τύπου A.

Επιδημιολογική Εικόνα (Ιανουάριος 2026)

Επιδημιολογικά στοιχεία – ΕΟΔΥ / Αναφορές

1. Αύξηση κρουσμάτων και δραστηριότητας γρίπης

• Την εβδομάδα 01/2026 (29 Δεκ – 4 Ιαν) υπήρξε περαιτέρω αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης στην κοινότητα σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα, όπως δείχνουν τα δεδομένα επίσκεψης στις πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας (ILI – γριπώδης συνδρομή) και οι αναφορές του ΕΟΔΥ.

2. Θετικά δείγματα και τύποι ιών

• Από 2.278 δείγματα που ελέγχθηκαν συνολικά στην περίοδο εποχικής δραστηριότητας μέχρι και την 01/2026:

  • 308 ήταν θετικά για ιούς γρίπης,

  • 307 από αυτά ήταν τύπου Α και μόνο 1 τύπου Β,

  • Από τα στελέχη τύπου Α που υποτυποποιήθηκαν, 142 ανήκαν στον  Influenza A(H3N2) – κυρίως ο νέος υποκλάδος K (J.2.4.1), ο οποίος εμφανίστηκε μαζικά από τον Αύγουστο 2025 στο Νότιο Ημισφαίριο και εξαπλώθηκε σε >34 χώρες. Δεν δείχνει σημαντικά αυξημένη βαρύτητα, αλλά ο κίνδυνος παραμένει υψηλός για ευπαθείς ομάδες.
    
    Στην Ελλάδα, η δραστηριότητα ξεκίνησε νωρίς (τέλη Νοεμβρίου – αρχές Δεκεμβρίου 2025) και εντάθηκε από τα Χριστούγεννα. Οι εισαγωγές σε νοσοκομεία διπλασιάστηκαν την εβδομάδα 22-28 Δεκεμβρίου, με πολλές σοβαρές περιπτώσεις σε μη εμβολιασμένους. Η κορύφωση προβλέπεται στα τέλη Ιανουαρίου, με αύξηση και σε άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις.

3. Ιικό φορτίο στα αστικά λύματα

• Το σταθμισμένο ιικό φορτίο της γρίπης στα αστικά λύματα παραμένει σε υψηλά επίπεδα σε πολλές πόλεις (π.χ. αύξηση σε Αθήνα & Χανιά), δείχνοντας ενεργό μετάδοση στην κοινότητα.

🧪 Στοιχεία σοβαρότητας

• Την πρώτη εβδομάδα του 2026 καταγράφηκαν 13 νέα σοβαρά εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα με νοσηλεία σε ΜΕΘ και δύο νέοι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη.

• Στις ΗΠΑ, η δραστηριότητα είναι υψηλή και αυξανόμενη, με 8 παιδιατρικούς θανάτους μέχρι την εβδομάδα 51 (Δεκέμβριος 2025). Στην Ευρώπη, η επιδημία είναι έντονη και αναμένεται κορύφωση αρχές Ιανουαρίου, πιέζοντας τα συστήματα υγείας.

Τι Είναι ο Ιός της Γρίπης;

Η γρίπη είναι μια κοινή λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από ιούς της γρίπης (οικογένεια ορθομυξοϊών). Επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως, ιδιαίτερα το χειμώνα, και μπορεί να κυμαίνεται από ήπια συμπτώματα μέχρι σοβαρές επιπλοκές. Ο ιός μεταλλάσσεται συχνά, γι’ αυτό εμφανίζονται νέα στελέχη κάθε σεζόν.

Τύποι Ιού

• Τύπος A: Ο πιο συχνός και επικίνδυνος, προκαλεί επιδημίες και πανδημίες (π.χ. H1N1, H3N2). Μεταδίδεται και από ζώα.
• Τύπος B: Προκαλεί εποχικές επιδημίες, αλλά λιγότερο σοβαρές.
• Τύπος C: Συνήθως ήπιος, σαν κοινό κρυολόγημα.

Πώς Μεταδίδεται;

Εξαπλώνεται μέσω σταγονιδίων από βήχα, φτέρνισμα ή ομιλία. Επίσης, αγγίζοντας μολυσμένες επιφάνειες και μετά το πρόσωπο. Ευκολότερη σε κλειστούς χώρους με συνωστισμό.

Συμπτώματα

Εμφανίζονται ξαφνικά, 1-4 ημέρες μετά τη μόλυνση:

• Υψηλός πυρετός
• Βήχας, πονόλαιμος
• Καταρροή, βουλωμένη μύτη
• Πονοκέφαλος, μυϊκοί πόνοι
• Κόπωση, ρίγη Στα παιδιά/ηλικιωμένους μπορεί να προκαλέσει εμετούς ή διάρροια.

Σύνθεση Εμβολίων και Αποτελεσματικότητα (2025-2026)

Όλα τα εμβόλια είναι τριδύναμα (χωρίς B/Yamagata):

Τύπος ιού	Συνιστώμενο στέλεχος
A(H1N1)pdm09	A/Victoria/4897/2022
A(H3N2)	A/Croatia/10136RV/2023 ή παρόμοιο
B/Victoria	B/Austria/1359417/2021

Το συστατικό A(H3N2) ανανεώθηκε. Εκτιμήσεις αποτελεσματικότητας: ~50% μείωση επισκέψεων/νοσηλειών στο Νότιο Ημισφαίριο.

Στην Ευρώπη/ΗΠΑ, μέτρια-καλή προστασία έναντι του υποκλάδου K, μειώνοντας σοβαρές εκβάσεις κατά ~50%. Το εμβόλιο δεν είναι τέλειο, αλλά σώζει ζωές – ιδιαίτερα σε ευπαθείς.

Ποιοι Πρέπει να Εμβολιαστούν (ΕΟΔΥ & CDC)

Συνιστάται σε όλους ≥6 μηνών. Υψηλή προτεραιότητα (δωρεάν στην Ελλάδα):

• ≥60-65 ετών
• Χρόνια νοσήματα (πνεύμονες, καρδιά, διαβήτης κ.λπ.)
• Έγκυες, λεχώνες
• Παιδιά σε ασπιρίνη
• Ιδρύματα, υγειονομικοί, φροντιστές.

Εμβολιαστείτε τώρα – ακόμα και τώρα προστατεύει από σοβαρές εκβάσεις.

Αντιϊκά Φάρμακα

Πρώτης επιλογής (εντός 48 ωρών):

1. Oseltamivir– από στόμα.

Βασικές Συμβουλές Πρόληψης (ΕΟΔΥ – Ιανουάριος 2026)

1. Εμβολιασμός άμεσα.
2. Υγιεινή χεριών, αποφυγή αγγίγματος προσώπου.
3. Μείνετε σπίτι αν είστε άρρωστοι (4-5 μέρες).
4. Μάσκα σε συνωστισμό/υπηρεσίες υγείας για τους ευπαθείς.
5. Άμεση ιατρική βοήθεια για τους ευπαθείς με συμπτώματα.
6. 
   

Διάγνωση της Γρίπης

Γίνεται βάσει των συμπτωμάτων, αλλά επιβεβαίωση με:

• Rapid Antigen Test (RIDT): Γρήγορο (10-15 λεπτά), μέτρια ευαισθησία (~63%).
• PCR (RT-PCR): Χρυσός κανόνας, ανιχνεύει γενετικό υλικό.

Σε νοσηλεία (π.χ. πνευμονία):

• Ακτινογραφία θώρακος.
• Αιματολογικές εξετάσεις.
• Οξυμετρία.
• Καλλιέργειες για άλλα παθογόνα.

Αν έχετε συμπτώματα, συμβουλευτείτε γιατρό άμεσα – η έγκαιρη διάγνωση βοηθά τη θεραπεία και την πρόληψη της εξάπλωσης.

Η περίοδος 2025-2026 ξεκίνησε πρώιμα και με ιδιαίτερη ένταση λόγω H3N2-K. Ο εμβολιασμός και τα μέτρα υγιεινής είναι τα καλύτερα όπλα.

Πηγές: ΕΟΔΥ εβδομαδιαίες εκθέσεις, CDC FluView (Εβδομάδα 51/2025), WHO updates, MMWR 2025. Τελευταία ενημέρωση: 5 Ιανουαρίου 2026.

Βιβλιογραφία

(Ενημερωμένη με βάση τα δεδομένα μέχρι 5 Ιανουαρίου 2026)

1. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Εβδομαδιαία Έκθεση Επιτήρησης Γρίπης – Εβδομάδα 52/2025 (30 Δεκεμβρίου 2025 – 5 Ιανουαρίου 2026). Διαθέσιμο στο: https://eody.gov.gr/disease/anagkefalaiosi-epidimiologikis-epitirisis-gripis/
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Weekly U.S. Influenza Surveillance Report – Week 51 ending December 21, 2025 (FluView). Διαθέσιμο στο: https://www.cdc.gov/flu/weekly/
3. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Influenza virus characterisation, summary Europe, December 2025. Stockholm: ECDC; 2025.
4. World Health Organization (WHO). Recommendations for influenza vaccine composition for the 2025-2026 northern hemisphere influenza season. Διαθέσιμο στο: https://www.who.int/news/item/27-02-2025-recommendations-announced-for-influenza-vaccine-composition-for-the-2025-2026-northern-hemisphere-influenza-season
5. CDC. Interim Estimates of 2025–2026 Seasonal Influenza Vaccine Effectiveness — United States, December 2025. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2025;74(50):1–6.
6. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Seasonal influenza – annual epidemiological report for 2025/2026 season (updated January 2026).
7. Grohskopf LA, et al. Prevention and Control of Seasonal Influenza with Vaccines: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2025–26 Influenza Season. MMWR Recomm Rep. 2025;74(3):1–25.
8. WHO Global Influenza Surveillance and Response System (GISRS). Influenza Update N° 2025-12 (issued 30 December 2025).
9. ΕΟΔΥ. Ανακοίνωση για την έναρξη της εποχικής γρίπης 2025-2026 και συστάσεις εμβολιασμού. Δελτίο Τύπου, 15 Δεκεμβρίου 2025.
10. CDC. Antiviral Treatment of Influenza. Clinical Guidance (updated October 2025). Διαθέσιμο στο: https://www.cdc.gov/flu/professionals/antivirals/index.htm
11. Uyeki TM, et al. Clinical Practice Guidelines by the Infectious Diseases Society of America: 2025 Update on Diagnosis and Treatment of Seasonal Influenza. Clin Infect Dis. 2025 (in press).
12. European Medicines Agency (EMA). Summary of Product Characteristics – Xofluza (baloxavir marboxil). Updated 2025.

Πώς τα βακτήρια του εντέρου ρυθμίζουν το στρες και τον ύπνο

 
Σε μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cell Metabolism, οι ερευνητές διερευνούν το ρόλο της μικροχλωρίδας του εντέρου στη ρύθμιση της ρυθμικότητας του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA) και τις επιπτώσεις του στις αντιδράσεις στο στρες σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.

Πώς η μικροχλωρίδα του εντέρου επηρεάζει το στρες;

Το στρες και το κιρκάδιο σύστημα, ενώ υπηρετούν διακριτούς ρόλους, συνδέονται μεταξύ τους μέσω του άξονα HPA και του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η απόκριση στο στρες επιτρέπει την ταχεία αντίδραση στις απειλές, ενώ οι κιρκάδιοι ρυθμοί προβλέπουν περιβαλλοντικές αλλαγές.

Τα γλυκοκορτικοειδή, τα οποία είναι ορμόνες κεντρικές και για τα δύο συστήματα, ακολουθούν ένα καθημερινό μοτίβο που ελέγχεται από το κεντρικό ρολόι του εγκεφάλου, τον υπερχιασματικό πυρήνα (SCN). Αυτή η ρυθμική έκκριση μπορεί να επηρεάσει τις αντιδράσεις στο στρες με βάση την ώρα της ημέρας, με υψηλότερη ανθεκτικότητα στην κιρκαδική αιχμή από ό,τι στο κατώφλι.

Η μικροχλωρίδα του εντέρου επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου μέσω του άξονα HPA, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, που ρυθμίζουν το στρες. Τα βακτήρια του εντέρου υφίστανται επίσης καθημερινούς κύκλους που υποστηρίζουν τη μεταβολική υγεία και η διακοπή αυτών των κύκλων έχει ως αποτέλεσμα ακανόνιστα επίπεδα γλυκοκορτικοειδών και μειωμένες αντιδράσεις στο στρες.

Αν και προηγούμενες μελέτες έχουν εξερευνήσει αυτές τις συνδέσεις χωριστά, ο ολοκληρωμένος ρόλος της μικροχλωρίδας του εντέρου στον συντονισμό του στρες και των κιρκάδιων ρυθμών παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος. Ως εκ τούτου, στην παρούσα μελέτη, οι ερευνητές διερευνούν πώς η μικροχλωρίδα του εντέρου ρυθμίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ των κιρκάδιων ρυθμών και της απόκρισης στο στρες.

Σχετικά με τη μελέτη

Στην τρέχουσα μελέτη, η επίδραση της μικροχλωρίδας του εντέρου στη λειτουργία του άξονα HPA αξιολογήθηκε συγκρίνοντας τη μικροβιακή σύνθεση σε ποντίκια με εξάντληση μικροβίων μέσω αντιβιοτικής θεραπείας (ABX) ή συνθηκών χωρίς μικρόβια (GF). Επιπλέον, ορισμένα ποντίκια έλαβαν μεταμόσχευση μικροβίων κοπράνων (FMT) από ποντίκια GF ή ABX.

Το οξύ περιοριστικό στρες χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση των απαντήσεων στο στρες, κατά την οποία μετρήθηκαν τα επίπεδα γλυκόζης και κορτικοστερόνης στο αίμα. Οι δοκιμές συμπεριφοράς περιλάμβαναν αμοιβαία κοινωνική αλληλεπίδραση και τεστ ανοιχτού πεδίου.

Δείγματα ιππόκαμπου, αμυγδαλής, υπόφυσης και επινεφριδίων συλλέχθηκαν για εκχύλιση ριβονουκλεϊκού οξέος (RNA). Η γονιδιακή έκφραση ποσοτικοποιήθηκε με ποσοτική ανάλυση αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (RT-PCR).

Τα επίπεδα κορτικοστερόνης, αδρενοκορτικοτροπικής ορμόνης (ACTH) και κατεχολαμινών στο πλάσμα μετρήθηκαν με ενζυμική ανοσοπροσροφητική δοκιμασία (ELISA) σε διαφορετικές ώρες της ημέρας για την αξιολόγηση των κιρκάδιων ρυθμών. Ο προσδιορισμός της αλληλουχίας του μικροβιακού DNA με κυνηγετικό όπλο πραγματοποιήθηκε για ταξινομική και λειτουργική ανάλυση, ενώ η αλληλουχία RNA και η μεταβολομική χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση των αποκρίσεων των ιστών.

Τα δεδομένα ενοποιήθηκαν χρησιμοποιώντας ανάλυση πολλαπλής ωμικής. Η στατιστική ανάλυση περιλάμβανε γραμμικά μοντέλα, ανάλυση κύριων συστατικών και ανάλυση εμπλουτισμού για την εξέταση των αλληλεπιδράσεων εντέρου-εγκεφάλου.

Ευρήματα μελέτης

Η μικροχλωρίδα του εντέρου, ιδιαίτερα τα είδη Lactobacillus όπως ο Limosilactobacillus reuteri, επηρεάζουν τις καθημερινές διακυμάνσεις στα επίπεδα κορτικοστερόνης. Σε ποντικούς GF και ABX, ο χρόνος και η ένταση της έκκρισης κορτικοστερόνης άλλαξαν.

Πιο συγκεκριμένα, τα ποντίκια GFεμφάνισαν μια μετατόπιση στα μέγιστα επίπεδα κορτικοστερόνης στη σκοτεινή φάση, ενώ τα ποντίκια ABX είχαν υψηλότερα επίπεδα κορτικοστερόνης σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, υποδεικνύοντας έτσι διαταραχές στους φυσικούς ρυθμούς του σώματος. Αυτές οι αλλαγές αντικατοπτρίστηκαν επίσης σε περιοχές του εγκεφάλου όπως ο υποθάλαμος (SCN), ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, που ρυθμίζουν τους κιρκάδιους ρυθμούς και το στρες.

Η έκφραση βασικών κιρκαδικών γονιδίων και γονιδίων που σχετίζονται με το στρες άλλαξε σε αυτές τις περιοχές, όπως και η απώλεια ρυθμού σε αυτές τις περιοχές, η οποία συσχετίστηκε με αλλαγές στην απελευθέρωση κορτικοστερόνης. Ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή εμφάνισαν διαταραγμένα μοτίβα στα γονίδια που σχετίζονται με την απόκριση στο στρες, γεγονός που μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε διαταραχές όπως η κατάθλιψη.

Η μικροβιακή εξάντληση οδήγησε σε αλλαγές στον μεταβολισμό του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στα μονοπάτια που σχετίζονται με το γλουταμικό, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τις αντιδράσεις στο στρες. Η αλλοιωμένη γονιδιακή έκφραση στον υποθάλαμο και την υπόφυση μείωσε επίσης τη διαπερατότητα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού.

Συμπεριφορικά, τα ποντίκια ABX εμφάνισαν λιγότερη κοινωνική αλληλεπίδραση μετά από έκθεση στο στρες, ιδιαίτερα σε ορισμένες ώρες της ημέρας. Ωστόσο, η συμπεριφορά των ποντικών κανονικοποιήθηκε όταν τα επίπεδα κορτικοστερόνης ακολούθησαν τυπικά πρότυπα αργότερα μέσα στην ημέρα. Αυτές οι αλλαγές συμπεριφοράς επιβεβαιώθηκαν περαιτέρω χρησιμοποιώντας έναν αναστολέα σύνθεσης κορτικοστερόνης, ο οποίος απέτρεψε τις βλάβες συμπεριφοράς που προκαλούνται από το στρες.

Πειράματα μεταφοράς μικροβίων κοπράνων έδειξαν ότι ο Lactobacillus reuteri θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τα επίπεδα κορτικοστερόνης, υποστηρίζοντας περαιτέρω τον ρόλο συγκεκριμένων βακτηρίων του εντέρου στη ρύθμιση των αντιδράσεων στο στρες.

Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν τον ολοκληρωμένο ρόλο της μικροχλωρίδας του εντέρου στη ρύθμιση τόσο του κιρκάδιου ρυθμού όσο και της απόκρισης στο στρες, με πιθανές επιπτώσεις για την κατανόηση των διαταραχών που σχετίζονται με το στρες και τη βελτίωση της υγείας.

Συμπεράσματα

Η μικροχλωρίδα του εντέρου ρυθμίζει την ανταπόκριση στο στρες μέσω της ημερήσιας ρυθμικότητας, όπου επηρεάζει βασικές περιοχές του εγκεφάλου.

Journal reference:

• Tofani, G. S. S., Leigh, S., Gheorghe, C. E., et al. (2024). Gut microbiota regulates stress responsivity via the circadian system. Cell Metabolism. doi:10.1016/j.cmet.2024.10.003